Osteoporosis: Be proactive, not reactive

Εννοιολογικά, οστεοπόρωση σημαίνει «πορώδη οστά», δηλαδή τα οστά των ασθενών που πάσχουν από οστεοπόρωση γίνονται λιγότερα πυκνά, περισσότερο πορώδη, επομένως πιο αδύναμα. Κατά συνέπεια, οστεοπόρωση ορίζεται η πάθηση που χαρακτηρίζει τα άτομα με χαμηλή οστική πυκνότητα που είναι επιρρεπή σε οστικά κατάγματα. Αποτελεί μια σχετικά συχνή πάθηση που πλήττει κατά κόρων τα ηλικιωμένα άτομα και ιδιαίτερα τις γυναίκες. Σύμφωνα με επιδημιολογικές έρευνες που έγιναν στην Ευρώπη, τα στατικά στοιχεία δείχνουν ότι 1 στις 6 γυναίκες πρόκειται να εμφανίσει έστω και μία φορά στη ζωή της κάταγμα την σπονδυλική στήλη (σ.σ) ή στη περιοχή του ισχίου.
Υπάρχουν δύο μορφές οστεοπόρωσης, η πρωτοπαθής και η δευτεροπαθής με συχνότερη την εμφάνιση της πρώτης. Η πρωτοπαθής οστεοπόρωση δεν προκαλείται από κάποιο ειδικό αίτιο και εμφανίζεται συνήθως σε άτομα ηλικίας 50 ετών και άνω, ενώ η δευτεροπαθής οστεοπόρωση αποτελεί συνέπεια μίας συγκεκριμένης πάθησης (παθήσεις ύπατος, χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, ρευματοειδής αρθρίτιδα, υπερθυρεοειδισμός, σακχαρώδης διαβήτης κ.α) ή επίδρασης κάποιου φαρμάκου (καρτικοστεροειδή, ορμόνες θυρεοειδή, αντιεπιλιπτικά κ.α).

Παράγοντες κινδύνου για εμφάνιση οστεοπόρωσης:

  • Μεσήλικες ή μεγαλύτεροι άνθρωποι
  • Γυναίκες
  • Καυκάσια φυλή > Ασιάτες > Ισπανόφωνοι (Μαύρη φυλή πιο λίγα περιστατικά)
  • Ιστορικό οστεοπόρωσης στην οικογένεια
  • Χαμηλό βάρος σε σχέση με το ύψος (ΔΜΣ < 20)
  • Πρώιμη εμμηνόπαυση
  • Παρατεταμένη προεμμηνοπαυσιακή αμηνόρροια
  • Χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης για τους άνδρες
  • Έλλειψη φυσικής δραστηριότητας/ ακινησία
  • Ανεπαρκής πρόσληψη ασβεστίου
  • Ανεπαρκής πρόσληψη Βιταμίνης D
  • Χρόνιο κάπνισμα / Αλκοολισμός
  • Χρόνια χρήση φαρμάκων που προκαλούν απώλεια οστικής πυκνότητας (π.χ. γλυκοκορτικοειδή)

Γιατί οι γυναίκες είναι πιο επιρρεπής στην εμφάνιση οστεοπόρωσης;
Τα οιστρογόνα που αποτελούν τις κύριες ορμόνες του φύλου στις γυναίκες, βοηθούν στη πρόληψη της αποδόμησης των οστών άρα συμβάλουν στη διατήρηση της πυκνότητας και της ισχύος αυτών. Έτσι, οι γυναίκες είναι πιο επιρρεπής στην εμφάνιση οστεοπόρωσης αφού με την εμμηνόπαυση προκαλείται απότομη μείωση των επιπέδων οιστρογόνων τάχιστα, με αποτέλεσμα η οστική πυκνότητα να μειώνεται με ρυθμό 3-5% το χρόνο, ενώ αντίθετα στους άντρες, τα επίπεδα τεστοστερόνης μειώνονται με πολύ αργό ρυθμό στο χρόνο.
Ακολούθως, οι γυναίκες έχουν κατά μέσο όρο χαμηλότερη αρχική τιμή οστικής πυκνότητας από τους άντρες, επομένως περισσότερες πιθανότητες για οστεοπόρωση. Οι δε λεπτόσωμες γυναίκες κινδυνεύουν ακόμα παραπάνω αφού λόγω του μικρού σωματικού βάρους δε φορτίζονται ικανοποιητικά τα οστά για να διεγερθεί την παραγωγή περισσότερου οστού, άρα τα οστά είναι παραμένουν αδύναμα. Επίσης, οι λεπτόσωμες γυναίκες έχουν λιγότερο λίπος άρα και χαμηλότερα επίπεδα οιστρογόνων (λιπώδης ιστός παράγει οιστρογόνα).
Τέλος, έχει εντοπισθεί η αυξημένη πιθανότητα ανάπτυξης οστεοπόρωσης σε γυναίκες της δικής μας φυλής (καυκάσια φυλή), λόγω φυλετικής διαφορά στην οστική μάζα σε σχέση με άλλες φυλές.

Διάγνωση:
Η συνηθέστερη και πιο έγκυρη εξέταση για τη μέτρηση της οστικής πυκνότητας είναι η διπλή απορροφησιομέτρηση με ακτίνες x (DEXA). Έχει διάρκεια 15 λεπτά και παρέχει δύο μετρήσεις ταυτόχρονα, το T-score και το Z-score και γίνεται το κάτω τμήμα της σπονδυλικής στήλης, το ισχίο, το καρπό και το αντιβράχιο.
Καλό θα ήταν όλοι οι άνθρωποι πάνω από 65 ετών να υποβάλλονται στον έλεγχο αυτό προκειμένου να εντοπισθεί έγκαιρα η τυχόν εμφάνιση της νόσου.

Αντιμετώπιση της οστεοπόρωσης – Επίδραση της άσκησης:
Κυρίαρχη θεραπεία μέχρι και σήμερα είναι η φαρμακευτική αγωγή (διφωσφονικά), η οποία επιδιώκει κυρίως τη μείωση του ρυθμού αποδόμησης των οστών. Παρόλαυτα, η συστηματική άσκηση σε συνδυασμό με ειδική διατροφή πλούσια σε ασβέστιο και βιταμίνη D έχει αποδειχτεί ότι μειώνει τα συμπτώματα της οστεοπόρωσης βελτιώνοντας την ποιότητα ζωής των ατόμων που εμφανίζουν οστεοπόρωση.
Η άσκηση αρχικά θα βοηθήσει στη πρόληψη των ατόμων έτσι ώστε να αποφευχθεί η εμφάνιση οστεοπόρωσης, ενώ παράλληλα έχει βρεθεί ότι μπορεί να βοηθήσει και τα άτομα που ήδη πάσχουν από τη νόσο, συμβάλλοντας στην αντιμετώπιση αυτής.
Συγκεκριμένα η αεροβική γυμναστική βοηθά στην αύξηση της οστικής πυκνότητας της σ.σ αλλά ο συνδυασμός αυτής με τη προπόνηση με βάρη έχει καλύτερα αποτελέσματα ιδιαίτερα για την περιοχή του ισχίου. Επίσης, παρατηρήθηκε ότι το καθημερινό περπάτημα για τουλάχιστον μισή ώρα βοηθά στην αύξηση της πυκνότητας των οστών.
Συγκεκριμένα, η αερόβια άσκηση μπορεί να είναι συνεχόμενη ή διαλλειματική (διακεκομμένη με ενδιάμεσα διαλείμματα), μέτριας έντασης, διάρκειας 30 λεπτά και πάνω, αν είναι δυνατόν σε καθημερινή βάση. Εναλλακτικά μπορεί να γίνει αερόβια άσκηση υψηλής έντασης για διάρκεια τουλάχιστον 20 λεπτών. Η αερόβια άσκηση περιλαμβάνει το περπάτημα, το τρέξιμο, το ποδήλατο, το κολύμπι ή την αεροβική γυμναστική μέσω ειδικών χορογραφιμένων προγραμμάτων (zumba, dance aerobics, freestyle aerobics, spinning, aqua aerobics, πολεμικές τέχνες κ.α).
Ακολούθως η προπόνηση ενδυνάμωσης (ασκήσεις με βάρη) συστήνεται να εκτελείται 2 με 3 φορές την εβδομάδα με μέτριες επιβαρύνσεις. Ενδεικτικά η ποσότητα μπορεί να είναι 10-15 επαναλήψεις για 2-3 σετ για συνολικά 8-10 ασκήσεις των βασικών μυϊκών ομάδών (τετρακέφαλος, οπίσθιοι μηριαίοι, προσαγωγοί-απαγωγοί ποδιών, πλατύς ραχιαίος, τραπεζοειδής, ιερονοτιαίοι, κοιλιακοί, μείζων θωρακικός, δελτοειδής, δικέφαλος βραχιόνιος, τρικέφαλος).
Επιπλέον, προτείνεται η εφαρμογή ασκήσεων ισορροπίας και ευλυγισίας προκειμένου να μειωθούν οι πιθανότητες πτώσεων που θα αυξήσουν τη πιθανότητα κατάγματος σε άτομα με οστεοπόρωση. Μορφές άσκησης όπως το tai-chi, η yoga και το pilates μπορούν να είναι εξαιρετικά χρήσιμες σε άτομα με οστεοπόρωση.
Τέλος, σε ιδανικές περιπτώσεις προτείνεται η εκμάθηση συντονιστικών κινήσεων που θα έχουν κύριο στόχο τον μικρότερο δυνατό τραυματισμό σε περίπτωση που ο ασθενής υποπέσει σε πτώση π.χ αντίδραση έκτασης χεριού, προβολή ενός ποδιού μπροστά, αντίδραση προβολής ενός ποδιού και ενός χεριού ταυτόχρονα.

Αναμφισβήτητα πλέον, η άσκηση θα πρέπει να αποτελεί θεμελιώδη πυλώνα στην αντιμετώπιση φαινομένων οστεοπόρωσης με τη προϋπόθεση ότι εκτελείται με ασφάλεια και συγκεκριμένη δοσολογία εξατομικευμένη για τον ασθενή.

[quote align=”center”]«Those who think they have not time for bodily exercise will sooner or later have to find time for illness».
Edward Stanley.[/quote]

Andrea Tryfonos
About the author

Andrea hold a BSc in Physical Education and Sports Science from National and Kapodistrian University of Athens (2013) and she's a graduate from Greek Aerobics and Fitness Training School G.R.A.F.T.S. (2013). She is currently studying for her MSc in Molecular and Applied Physiology from the Medicine Department of University Of Athens. She writes articles for exercise and health that are published in local newspapers and magazines.

Leave a Reply

Text Widget

Nulla vitae elit libero, a pharetra augue. Nulla vitae elit libero, a pharetra augue. Nulla vitae elit libero, a pharetra augue. Donec sed odio dui. Etiam porta sem malesuada.

Recent Comments